Azərbaycan boks klublarında məşq və seleksiya sisteminin yenilənməsi

Giriş

Azərbaycan boksunun əsas dayaqlarından biri güclü idman ənənəsidir. Ancaq ənənə təkbaşına yeni çempionlar yetişdirmir. Bunun üçün klublarda ardıcıl məşq sistemi, aydın seleksiya meyarları və idmançının inkişafını izləyən mexanizm olmalıdır.

İnfrastruktur bu sistemin vacib, amma yeganə hissəsi deyil. 2015-ci il iyunun 5-də Bakıda Azərbaycan Boks Federasiyasının yeni inzibati binasının açılışı bu baxımdan əlamətdar hadisə oldu. Mərasimdə Prezident İlham Əliyev və Birinci Avropa Oyunlarının Təşkilat Komitəsinin sədri Mehriban Əliyeva iştirak etdilər.

Federasiyanın prezidenti Kəmaləddin Heydərov qonaqlara layihə barədə məlumat verdi. 25 min kvadratmetrlik kompleksə boks mərkəzi, məşq və yarış zalları daxil idi. Obyekt beynəlxalq federasiyaların tələblərinə uyğun inşa edilmişdi. Həmin gün İlham Əliyevin Qafqaz Baku Sport Hotel-in açılışında iştirakı da xəbərin başlığında qeyd olunmuşdu.

Açılışın idman siyasəti baxımından əhəmiyyəti binanın ölçüsündən daha genişdir: belə bir kompleks klublarla milli sistem arasında işlək əlaqə yaratmağa imkan verir. Ancaq zalın olması öz-özlüyündə keyfiyyətli məşq, ədalətli seçim və davamlı nəticə demək deyil. İnfrastrukturun dəyəri onun gündəlik istifadəsi ilə ölçülür. Boks klubları bu imkanlardan faydalandıqda mərkəzin ölkə idmanına töhfəsi artır.

Klublar və idmançıların inkişafı

Boks klublarında istedad üzə çıxır, texnika formalaşır və yarış təcrübəsi qazanılır. Federasiyanın mərkəzindəki standartlarla bölgələrdəki zalların gündəlik işi arasında böyük fərq olarsa, istedadı tapmaq və inkişaf etdirmək təsadüfə çevrilə bilər. Boks klubları ilə federasiya arasında əlaqə bu fərqi azaltmağa kömək edir.

Klubun fəaliyyəti yalnız qazandığı medallarla qiymətləndirilməməlidir. Boks klublarında idmançının məşqə davamiyyəti, texniki irəliləyişi, fiziki hazırlığı, yarış təcrübəsi və zədələrdən qorunması da nəzərə alınmalıdır. Bu yanaşma bir turnirdəki uğuru uzunmüddətli inkişafdan ayırmağa kömək edər.

Gənc idmançıların seleksiyası bir günlük baxışdan və ya erkən yaşda verilən yekun qərardan ibarət olmamalıdır. Gənc istedadlar üçün boks klublarında inkişaf imkanları davamlı müşahidə və düzgün dəstəklə təmin edilməlidir. Boksçuların fiziki inkişaf tempi fərqlidir. Gec formalaşan idmançıya vaxt verilməsə, sistem potensialı deyil, həmin an daha hazır görünəni seçə bilər. Buna görə müşahidə bir neçə mərhələdə aparılmalı, seçim qərarı vaxtaşırı yenidən nəzərdən keçirilməlidir.

Məşqçilərin işi təkcə zərbə texnikasını öyrətmək deyil. Onlar idmançının nə qədər tez öyrəndiyini, təzyiq altında necə qərar verdiyini və məğlubiyyətdən sonra necə davrandığını da izləyirlər. Boks klubları bu müşahidələri vahid meyarlarla aparmalı, eyni zamanda idmançının fərdi üslubunu və yaş xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır.

Federasiyanın yarış mərkəzləri klublar üçün ortaq qiymətləndirmə məkanı ola bilər. Eyni qaydada keçirilən texniki yoxlamalar, sparrinq və fiziki testlər məşqçilərə idmançıları tanışlığa və ya bir turnirin nəticəsinə arxalanmadan müqayisə etmək imkanı verər. Boks klublarından toplanan məlumat idmançının inkişafını obyektiv izləməyə kömək edər.

Azərbaycan idman qurumlarının ümumi mənzərəsi ilə tanış olmaq üçün Azərbaycan idman federasiyalarının siyahısı institusional çərçivə barədə qısa məlumat verir. Boksda isə bu çərçivənin real gücü klublarla federasiya arasında müntəzəm məlumat və təcrübə mübadiləsindən asılıdır.

Əsas amillər

Birinci amil vahid, amma çevik məşq sistemidir. Boks klubları yaş qrupları üzrə texniki hədəflər müəyyənləşdirə bilər: başlanğıc mərhələdə duruş, hərəkət və müdafiə, sonrakı mərhələlərdə isə məsafə, ritm və taktiki seçim. Bu, bütün idmançıların eyni üslubda döyüşməsi deyil, onların təməl bacarıqlarının ölçülə bilməsi deməkdir.

İkinci amil idman seleksiyasının şəffaflığıdır. Seçim heyəti, istifadə olunan testlər və qərarların əsaslandırılması əvvəlcədən bəlli olmalıdır. Boks klublarının məşqçisi ilə federasiya nümayəndəsinin fikirləri fərqlənərsə, idmançıya yenidən qiymətləndirmə imkanı verilməsi həm etimadı qoruyar, həm də səhv qərarın təsirini azaldar.

Üçüncü məsələ məşqçilərin inkişafıdır. Yüksək səviyyəli zal müasir avadanlıqla təmin oluna bilər, amma məşq yükü, bərpa və zədə riskinin idarəsi düzgün qurulmasa, bu üstünlük itər. Məşqçilər üçün müntəzəm təlimlər yeni metodları öyrətməklə yanaşı, boks klublarının real şəraitini də nəzərə almalıdır.

Dördüncü amil nəticələrin ölçülməsidir. Federasiya və klub yarış göstəricilərini məşq prosesi ilə əlaqələndirərsə, zəif nəticənin səbəbini daha dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün olar: texnika, taktika, hazırlıq, yoxsa yarış təcrübəsi. Rəqəmlər məşqçinin qərarını əvəz etməməli, onu yoxlamağa və dəqiqləşdirməyə kömək etməlidir.

Beşinci amil regionlar arasındakı imkan fərqinin azaldılmasıdır. Bütün klubların eyni ölçüdə mərkəzə sahib olması real hədəf deyil. Bununla belə, boks klublarının məşq proqramlarına, yarış təqviminə və mütəxəssis dəstəyinə çıxışı daha bərabər təmin edilə bilər. Mərkəzi kompleks ölkə üzrə klublara xidmət etdikdə onun üstünlüyü daha aydın görünər.

Bu yanaşma qısamüddətli medal hədəfindən daha geniş məqsəd müəyyənləşdirir: idmançının inkişafı məşqçi dəyişikliyindən və bir neçə uğurlu nəticədən asılı qalmamalıdır. Sistem həm yarış təzyiqinə hazır boksçular yetişdirməli, həm də onların sağlam məşq karyerasını qorumalıdır.

Matç ssenarisi

Bu modelin nəticəsini hipotetik döyüşdə təsəvvür etmək olar. Klublarda müdafiə, məsafə saxlamaq və raundlararası düzəlişlər üzərində müntəzəm işləyən boksçu ilk raundda yalnız güclü zərbələrlə xal qazanmağa tələsməz. O, rəqibin ritmini anlamağa və məsafəni qorumağa çalışar.

Rəqib təzyiqi artırdıqda boksçu məşqçinin məsləhəti ilə hücum bucağını və müdafiəsini dəyişə bilər. Belə qərar vermək bacarığı təkcə təbii instinktdən qaynaqlanmır. O, boks klublarının məşqlərinə şərti sparrinq, taktiki müzakirələr və səhvləri təhlil etmək daxil olduqda inkişaf edir.

Sistemin məqsədi idmançıları müəyyən bir taktika ilə məhdudlaşdırmaq deyil, onlara fərqli variantlar arasında seçim etməyi öyrətməkdir. Seleksiyada yalnız güc və erkən uğur nəzərə alınarsa, boksçu müxtəlif rəqiblərlə qarşılaşanda lazım olan psixoloji hazırlığı və döyüşü oxumaq bacarığını inkişaf etdirməyə bilər. Döyüşün sonuna doğru yorğunluq və xal təzyiqi bu zəifliyi üzə çıxarar.

Klub və federasiya məşq prosesini birlikdə izlədikdə, məşqçinin döyüş zamanı verdiyi taktiki məsləhət uzunmüddətli hazırlığın davamına çevrilər. Matçın nəticəsi bir gündə bəlli olur, amma ona aparan hazırlıq bir neçə mövsüm çəkir. Sistemin sınağı da məhz bu fərqdədir.

Nəticə

2015-ci ildə açılan kompleks Azərbaycan boksu üçün beynəlxalq tələblərə cavab verən infrastruktur imkanı yaratdı. Növbəti mərhələnin uğuru isə binanın ölçüsü ilə deyil, klublarla qurulan əlaqə ilə ölçülməlidir: ümumi məşq prinsipləri, şəffaf seleksiya, məşqçilərin davamlı inkişafı və regionlar üçün bərabər imkanlar.

Yeniliyin əsas göstəricisi mərkəzdə məşq edən idmançıların sayı deyil. Əsas məsələ boks klublarından gələn boksçuların necə inkişaf etməsi və seleksiyada hansı meyarlarla irəliləməsidir. Bu əlaqə qurularsa, infrastruktur nəticəni özü yaratmasa da, ona şərait yaradan sistemin dayağına çevrilər.